Hugleiðing um sóknargjöld
Um sóknargjöldin. ( Grein e. EE sem birtist í Morgunblaðinu 27. mars 2002.)
Mörður Árnason og Ragnheiður Ásta Jóhannesdóttir hafa hafa á Alþingi lagt fram frumvarp til breytinga á lögum um sóknargjöld.
Sú umræða sem frumvarp þeirra hefur vakið er á margan hátt gagnleg vegna þess að hún vekur athygli á því að ríkisvaldið metur mikils starfsemi allra trúfélaga í landinu og flestir gera sér grein fyrir því að þar fer fram mikilvægt forvarnar og fræðslustarf sem samfélagið getur ekki án verið.
Samkvæmt lögum um sóknargjöld frá árinu 1987 skilar ríkissjóður ákveðnum hluta tekjuskatts til þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og Háskólasjóðs. Gjaldið er greitt til safnaðar þeirra sem eru skráðir í Þjóðkirkjunni, til skráðs trúfélags þeirra sem ekki eru í Þjóðkirkjunni og til Háskóla Íslands vegna einstaklinga sem standa utan trúfélaga eða eru í trúfélagi sem ekki hefur hlotið skráningu. Sóknargjöldin eru einu tekjur safnaða utan þjóðkirkjunnar frá ríkinu og standa þau undir launum presta og annars starfsfólks, auk annars rekstur og viðhalds á kirkju og safnaðarheimili. Til samanburðar má nefna að laun presta þjóðkirkjunnar eru ekki greidd af sóknargjöldum. Þau eru greidd úr ríkissjóði skv. sérstökum samningi þar um og af sögulegum ástæðum.
Það er hins vegar annað sem rétt er að benda á í þessu sambandi. Það eru lög sem sóknargjöldunum tengjast og kveða á um Jöfnunarsjóð sókna. Samkvæmt þeim lögum greiðir ríkisvaldið 18,5% viðbótargjald fyrir alla einstaklinga, 16 ára og eldri sem eru í Þjóðkirkjunni og lætur í svokallaðan Jöfnunarsjóð sókna sem yfirstjórn Þjóðkirkjunnar hefur til umsjónar og úthlutar úr til einstakra kirkna. Þetta gjald er m.a. hugsað til þess að styðja kirkjur þegar um miklar framkvæmdir er að ræða, kirkjubyggingar og endurbætur á gömlum kirkjum. Hefur þessi sjóður komið mörgum kirkjum víða um land að góðu gagni þegar um kostnaðarsamar framkvæmdir hefur verið að ræða sem viðkomandi söfnuður hefur ekki ráðið við óstuddur.
Söfnuðir sem starfa utan Þjóðkirkjunnar fá hins vegar ekkert sambærilegt gjald og hafa ekki neinn sambærilegan aðgang að fjármagni til að standa undir kostnaðarsömum framkvæmdum á kirkjum sínum og standa því oft illa þegar um kostnaðarsamar framkvæmdir er að ræða vegna þess að sóknargjöldin duga þá skammt.
Fríkirkjusöfnuðurinn í Hafnarfirði þurfti fyrir nokkrum árum að fara í mjög kostnaðarsamar endurbætur á sinni gömlu kirkju sem reist var árið 1913. Samkvæmt lögum Alþingis um húsafriðun er Fríkirkjan í Hafnarfirði friðað hús og þurfti því að vanda vel til verksins og hafa samráð við Húsafriðunarnefnd ríkisins.
Verkið tókst afar vel og hefur vakið verðskuldaða athygli. Vandinn er hins vegar sá að Fríkirkjusöfnuðurinn í Hafnarfirði situr uppi með meiri skuldir en sambærilegur þjóðkirkjusöfnuður vegna þess að söfnuðurinn fær ekki greiðslur, stuðning/ eða hefur ekki rétt til að sækja um styrk úr sambærilegum sjóði og Jöfnunarsjóði sókna.
Í þessu sambandi má einnig benda á það að ef einstaklingur hefði verið að gera endurbætur á eigin húsnæði hefði viðkomandi einstaklingur átt rétt á endurgreiðslu á hluta virðisaukaskatts vegna vinnu við verkið. Kirkjusöfnuður á ekki rétt á slíkri endurgreiðslu. Þegar upp er staðið er því ljóst að ríkisvaldið hefur haft verulegan hagnað af þessum framkvæmdum við Fríkirkjuna í Hafnarfirði með skattheimtu sinni þar sem ekki sitja allir við sama borð. Með því að setja lög um húsafriðun hefur Alþingi lagt byrðar á söfnuðinn og gerir síðan upp á milli safnaða með ákvæðum laga um um Jöfnunarsjóð sókna.
Tillaga mín er sú að söfnuðir utan Þjóðkirkju fái sambærilegt viðbótargjald við sóknargjöldin til þess að geta með sama hætti staðið undir þeim miklu kröfum sem ríkisvaldið gerir um verndun gamalla húsa.
Einar Eyjólfsson
Mörður Árnason og Ragnheiður Ásta Jóhannesdóttir hafa hafa á Alþingi lagt fram frumvarp til breytinga á lögum um sóknargjöld.
Sú umræða sem frumvarp þeirra hefur vakið er á margan hátt gagnleg vegna þess að hún vekur athygli á því að ríkisvaldið metur mikils starfsemi allra trúfélaga í landinu og flestir gera sér grein fyrir því að þar fer fram mikilvægt forvarnar og fræðslustarf sem samfélagið getur ekki án verið.
Samkvæmt lögum um sóknargjöld frá árinu 1987 skilar ríkissjóður ákveðnum hluta tekjuskatts til þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og Háskólasjóðs. Gjaldið er greitt til safnaðar þeirra sem eru skráðir í Þjóðkirkjunni, til skráðs trúfélags þeirra sem ekki eru í Þjóðkirkjunni og til Háskóla Íslands vegna einstaklinga sem standa utan trúfélaga eða eru í trúfélagi sem ekki hefur hlotið skráningu. Sóknargjöldin eru einu tekjur safnaða utan þjóðkirkjunnar frá ríkinu og standa þau undir launum presta og annars starfsfólks, auk annars rekstur og viðhalds á kirkju og safnaðarheimili. Til samanburðar má nefna að laun presta þjóðkirkjunnar eru ekki greidd af sóknargjöldum. Þau eru greidd úr ríkissjóði skv. sérstökum samningi þar um og af sögulegum ástæðum.
Það er hins vegar annað sem rétt er að benda á í þessu sambandi. Það eru lög sem sóknargjöldunum tengjast og kveða á um Jöfnunarsjóð sókna. Samkvæmt þeim lögum greiðir ríkisvaldið 18,5% viðbótargjald fyrir alla einstaklinga, 16 ára og eldri sem eru í Þjóðkirkjunni og lætur í svokallaðan Jöfnunarsjóð sókna sem yfirstjórn Þjóðkirkjunnar hefur til umsjónar og úthlutar úr til einstakra kirkna. Þetta gjald er m.a. hugsað til þess að styðja kirkjur þegar um miklar framkvæmdir er að ræða, kirkjubyggingar og endurbætur á gömlum kirkjum. Hefur þessi sjóður komið mörgum kirkjum víða um land að góðu gagni þegar um kostnaðarsamar framkvæmdir hefur verið að ræða sem viðkomandi söfnuður hefur ekki ráðið við óstuddur.
Söfnuðir sem starfa utan Þjóðkirkjunnar fá hins vegar ekkert sambærilegt gjald og hafa ekki neinn sambærilegan aðgang að fjármagni til að standa undir kostnaðarsömum framkvæmdum á kirkjum sínum og standa því oft illa þegar um kostnaðarsamar framkvæmdir er að ræða vegna þess að sóknargjöldin duga þá skammt.
Fríkirkjusöfnuðurinn í Hafnarfirði þurfti fyrir nokkrum árum að fara í mjög kostnaðarsamar endurbætur á sinni gömlu kirkju sem reist var árið 1913. Samkvæmt lögum Alþingis um húsafriðun er Fríkirkjan í Hafnarfirði friðað hús og þurfti því að vanda vel til verksins og hafa samráð við Húsafriðunarnefnd ríkisins.
Verkið tókst afar vel og hefur vakið verðskuldaða athygli. Vandinn er hins vegar sá að Fríkirkjusöfnuðurinn í Hafnarfirði situr uppi með meiri skuldir en sambærilegur þjóðkirkjusöfnuður vegna þess að söfnuðurinn fær ekki greiðslur, stuðning/ eða hefur ekki rétt til að sækja um styrk úr sambærilegum sjóði og Jöfnunarsjóði sókna.
Í þessu sambandi má einnig benda á það að ef einstaklingur hefði verið að gera endurbætur á eigin húsnæði hefði viðkomandi einstaklingur átt rétt á endurgreiðslu á hluta virðisaukaskatts vegna vinnu við verkið. Kirkjusöfnuður á ekki rétt á slíkri endurgreiðslu. Þegar upp er staðið er því ljóst að ríkisvaldið hefur haft verulegan hagnað af þessum framkvæmdum við Fríkirkjuna í Hafnarfirði með skattheimtu sinni þar sem ekki sitja allir við sama borð. Með því að setja lög um húsafriðun hefur Alþingi lagt byrðar á söfnuðinn og gerir síðan upp á milli safnaða með ákvæðum laga um um Jöfnunarsjóð sókna.
Tillaga mín er sú að söfnuðir utan Þjóðkirkju fái sambærilegt viðbótargjald við sóknargjöldin til þess að geta með sama hætti staðið undir þeim miklu kröfum sem ríkisvaldið gerir um verndun gamalla húsa.
Einar Eyjólfsson
Skráning í söfnuðinn:
Einfalt er að ganga í Fríkirkjusöfnuðinn í Hafnarfirði.
Eyðublöð til útprentunar má nálgast á heimasíðu Þjóðskrár (sjá hér að neðan) og þau má einnig fá á skrifstofu safnaðarins Linnetsstíg 6.
Athugið að hægt er að fylla eyðublöðin út á vef Þjóðskrár en eftir það þarf að prenta þau út til undirritunar.
Smelltu á eftirfarandi tengla til að nálgast blöðin og fylla þau út:
Fyrir 16 ára og eldri: http://www.skra.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6687
Fyrir börn yngri en 16 ára: http://www.skra.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6964
Báðir foreldrar/forsjármenn þurfa að skrifa undir tilkynningar barna sinna yngri en 16 ára og börn sem eru orðin 12 ára þurfa einnig að skrifa undir sína umsókn með forsjármönnum.
Tilkynningum má skila á skrifstofur safnaðarins að Linnetsstíg 6 í Hafnarfirði.
Eyðublöðin má einnig senda útfyllt sem símbréf (515 5310) til Þjóðskrár eða í pósti,merkt: Þjóðskrá, Borgartúni 21, 105 Reykjavík.